Od warsztatu szkolnego do linii produkcyjnej: kształtowanie umiejętności zawodowych technika robotyki we współpracy szkoły i przedsiębiorstwa

dr inż. Robert Kolbusz

dr nauk technicznych, specjalista ds. automatyzacji i robotyzacji produkcji, międzynarodowych inżynier spawalnik- IWE, wykładowca

mgr Małgorzata Kolbusz

trener oświaty, nauczyciel przedmiotów zawodowych, szkoleniowiec PKN-NPDN
w Chorzowie, dyrektor ds. dydaktycznych w szkołach policealnych

Streszczenie

W artykule podjęto problematykę kształtowania umiejętności zawodowych uczniów kształcących się w zawodzie technik robotyk w warunkach dynamicznego rozwoju automatyzacji i robotyzacji przemysłu w Polsce. Autorzy, reprezentujący odpowiednio środowisko szkolne i przemysłowe, analizują mechanizmy współpracy szkoły
i przedsiębiorstwa — staże, praktyki zawodowe oraz klasy patronackie — jako narzędzie łączenia wiedzy teoretycznej z umiejętnościami wymaganymi na stanowiskach pracy związanych z obsługą, programowaniem i utrzymaniem systemów robotyki. Wskazano praktyczne rekomendacje metodyczne dla nauczycieli kształcenia zawodowego oraz warunki, jakie powinna spełniać efektywna współpraca między szkołą, a przedsiębiorstwem poszukującym kadry technicznej.

Wprowadzenie

Postępująca automatyzacja i robotyzacja produkcji należą do najsilniejszych trendów współczesnego przemysłu, a jednocześnie do obszarów, w których polska gospodarka wciąż nadrabia dystans wobec krajów wysoko uprzemysłowionych. Według danych Międzynarodowej Federacji Robotyki (IFR), gęstość robotyzacji polskiego przemysłu wytwórczego wynosi około 78–81 robotów na 10 tysięcy pracowników, podczas gdy w Czechach czy Słowenii wskaźnik ten przekracza 200 jednostek (Forum Automatyki i Robotyki Polskiej [FAIRP], 2024; elektrotechnikautomatyk.pl, 2025). Mimo cyklicznych wahań liczby nowych instalacji, branża konsekwentnie wskazuje na rosnące zapotrzebowanie na pracowników przygotowanych do obsługi, programowania i utrzymania systemów robotyki przemysłowej, a niedobór wykwalifikowanej kadry technicznej bywa wskazywany jako jedna z barier dalszej automatyzacji (elektrotechnikautomatyk.pl, 2025).

Odpowiedzią systemu edukacji na te potrzeby jest funkcjonowanie w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego zawodu technik robotyk, obejmującego kwalifikację związaną
z montażem, uruchamianiem, obsługą, programowaniem, eksploatacją, diagnozowaniem
i konserwacją urządzeń oraz systemów robotyki (Ministerstwo Edukacji Narodowej, 2025). Sama obecność zawodu w klasyfikacji nie gwarantuje jednak, że absolwent technikum będzie przygotowany do realnych zadań na stanowisku pracy — kluczowe jest, w jaki sposób szkoła organizuje kształcenie praktyczne i czy skutecznie łączy go z zapotrzebowaniem przedsiębiorstw wdrażających nowe technologie.

Celem artykułu jest przedstawienie — z perspektywy łączącej doświadczenie dydaktyczne
i przemysłowe — praktycznych mechanizmów współpracy szkoły i przedsiębiorstwa w kształceniu technika robotyki oraz wynikających z nich wniosków metodycznych dla nauczycieli kształcenia zawodowego.

Kompetencje technika robotyki w świetle wymagań rynku pracy

Praca na stanowiskach związanych z robotyką przemysłową wymaga połączenia kilku grup kompetencji. Pierwszą stanowią kompetencje techniczne: znajomość budowy i zasad działania robotów i manipulatorów przemysłowych oraz robotów współpracujących (cobotów), umiejętność programowania (Offline bądź przy użyciu paneli sterujących producentów takich jak ABB Robotics, KUKA, Fanuc czy Universal Robots) oraz podstawy integracji robotów z urządzeniami peryferyjnymi, systemami wizyjnymi i czujnikami. Drugą grupę tworzą kompetencje związane z bezpieczeństwem i diagnostyką — rozpoznawanie usterek, przeprowadzanie przeglądów i stosowanie procedur bezpieczeństwa w otoczeniu zautomatyzowanym. Trzecią, coraz istotniejszą grupę, stanowią kompetencje cyfrowe: podstawowa znajomość programów wspierających programowanie, integracja robotów
z rozwiązaniami sztucznej inteligencji oraz analizą i wymianą danych produkcyjnych (zrobotyzowany.pl, 2026).

Trend rozwoju robotów współpracujących ma szczególne znaczenie dydaktyczne: coboty są łatwiejsze w programowaniu — często poprzez prowadzenie ręką, bez konieczności pisania kodu — co obniża barierę wejścia dla uczniów na wczesnym etapie kształcenia (elektrotechnikautomatyk.pl, 2025). Szkoła nie musi więc czekać z praktycznym kontaktem ucznia z robotem do ostatnich klas nauki. Aplikacja do programowania przypomina Scratch – program, z którego korzystają uczniowie klas podstawowych. Czwartą, często niedocenianą grupę kompetencji, stanowią kompetencje miękkie: praca w zespole projektowym, komunikacja z działem utrzymania ruchu i operatorami linii oraz elastyczność wobec zmieniających się rozwiązań technologicznych — najtrudniejsze do wykształcenia bez bezpośredniego kontaktu z rzeczywistym środowiskiem pracy.

Współpraca szkoła–przedsiębiorstwo jako mechanizm łączenia teorii z praktyką

Najefektywniejszym narzędziem łączenia wiedzy teoretycznej z umiejętnościami praktycznymi
w zawodach związanych z automatyzacją jest sformalizowana współpraca szkoły
z przedsiębiorstwem, realizowana w kilku uzupełniających się formach.

Klasy patronackie.

Patronat przedsiębiorstwa nad wybraną klasą technikum oznacza, że firma uczestniczy
w tworzeniu programu nauczania, udostępnia uczniom nowoczesny sprzęt i prowadzących praktyków,
a niejednokrotnie doposaża pracownie szkolne, finansuje stypendia czy odzież roboczą (Opolska Izba Gospodarcza, 2021). Z perspektywy szkoły kluczową wartością jest dostęp do urządzeń, których zakup i utrzymanie przez samą placówkę byłby trudny do udźwignięcia finansowo — zwłaszcza w przypadku kosztownych robotów przemysłowych.

Praktyki i staże zawodowe.

Regularne praktyki w rzeczywistym środowisku produkcyjnym pozwalają uczniowi poznać realne aplikacje w których funkcjonuje robot — jego integrację z linią produkcyjną, wymagania bezpieczeństwa, po rzeczywiste usterki, których nie sposób w pełni odtworzyć
w warunkach szkolnej pracowni. Ze strony przedsiębiorstwa praktyki są też formą wczesnej rekrutacji (Menedżer Produkcji, 2024).

Szkolenia i warsztaty dla nauczycieli.

Trzecim, często niedocenianym elementem współpracy, jest kierowanie szkoleń nie tylko do uczniów, ale i do samych nauczycieli. Tempo zmian technologicznych w robotyce sprawia, że wiedza nauczyciela zdobyta nawet kilka lat wcześniej może wymagać aktualizacji. Krótkie, praktyczne szkolenia branżowe, organizowane przez przedsiębiorstwa patronackie lub placówki doskonalenia nauczycieli w porozumieniu z firmami, pozwalają zachować aktualność programu nauczania i wiarygodność nauczyciela w oczach uczniów.

Korzyści ze współpracy mają charakter trójstronny: uczeń zyskuje praktyczne kompetencje i ułatwiony start na rynku pracy, szkoła — dostęp do nowoczesnego sprzętu i aktualnej wiedzy branżowej, a przedsiębiorstwo — wykwalifikowaną kadrę przygotowaną zgodnie z jego rzeczywistymi potrzebami technologicznymi (Opolska Izba Gospodarcza, 2021; Menedżer Produkcji, 2024).

Przykład z praktyki: partnerstwo ABB i IKEA Industry w CKZiU w Zbąszynku

Dobrą ilustracją opisanych mechanizmów jest uruchomienie w 2022 roku kierunku technik robotyk w Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Zbąszynku, w partnerstwie szkoły z firmami IKEA Industry oraz ABB (ABB, 2022). Zajęcia praktyczne prowadzone są nie tylko w szkole, ale także w pobliskim centrum szkoleniowym partnera przemysłowego, a inżynierowie firm prowadzą zajęcia z programowania robotów, sterowników PLC, kalibracji systemów wizyjnych i konfiguracji falowników. Na potrzeby zajęć ABB udostępniła szkole sześcioosiowego robota IRB 1200 oraz robota współpracującego GoFa, na których uczniowie uczą się programowania od podstaw przy użyciu oprogramowania RobotStudio®, pracującego w trybie offline (ABB, 2022).

Z perspektywy metodycznej istotne jest stopniowe przechodzenie od zadań podstawowych do zaawansowanych, tak by absolwent był przygotowany do pracy na różnych stanowiskach — od operatora celi zrobotyzowanej po programistę PLC i inżyniera utrzymania ruchu (ABB, 2022). Skala zaangażowania ABB w edukację jest tu znacząca: firma corocznie udostępnia placówkom ponad 50 bezpłatnych licencji RobotStudio i współpracuje z instytucjami edukacyjnymi w ponad 40 krajach (ABB, 2022; new.abb.com, 2026). Przypadek ten potwierdza wcześniejszy wniosek: największą wartością partnerstwa nie jest jednorazowe doposażenie szkoły w sprzęt, lecz trwała obecność praktyków przemysłowych w procesie kształcenia.

Rekomendacje metodyczne dla nauczycieli kształcenia zawodowego

Z doświadczeń dydaktycznych i przemysłowych autorów wynika kilka praktycznych wskazań. Po pierwsze, warto budować program kształcenia wokół projektów, a nie pojedynczych zadań ćwiczeniowych — symulacja pełnego cyklu wdrożenia robota (od koncepcji, przez programowanie, po testy bezpieczeństwa) lepiej odzwierciedla rzeczywiste zadania zawodowe. Po drugie, korzystne jest wczesne wprowadzanie uczniów do pracy z robotami współpracującymi, których prostsza obsługa ułatwia budowanie pewności technicznej przed programowaniem klasycznych robotów przemysłowych. Po trzecie, nauczyciel powinien aktywnie poszukiwać kontaktu z lokalnymi przedsiębiorstwami — nawet niewielka, nieformalna współpraca przynosi korzyści edukacyjne, zanim dojdzie do sformalizowania patronatu. Po czwarte, istotne jest równoległe kształtowanie kompetencji miękkich poprzez zadania projektowe realizowane w grupach, najlepiej z udziałem przedstawiciela przedsiębiorstwa w roli konsultanta.

Placówki doskonalenia nauczycieli mogą odegrać tu istotną rolę pośredniczącą: organizując szkolenia branżowe z udziałem praktyków z przemysłu, ułatwiając kontakty między szkołami i przedsiębiorstwami z regionu oraz promując dobre praktyki klas patronackich jako model do powielenia.

Podsumowanie

Kształcenie w zawodzie technik robotyk stawia przed szkołą wyzwanie nadążania za szybko zmieniającą się technologią — wyzwanie, któremu trudno sprostać bez bliskiej współpracy z przedsiębiorstwami wdrażającymi automatyzację na co dzień. Klasy patronackie, praktyki zawodowe oraz szkolenia branżowe dla nauczycieli, czego dobrym przykładem jest partnerstwo ABB i IKEA Industry w Zbąszynku, stanowią uzupełniające się narzędzia łączenia teorii szkolnej z praktyką przemysłową. W warunkach polskich, gdzie poziom robotyzacji wciąż odbiega od średniej europejskiej, inwestycja w tego rodzaju współpracę wydaje się jednym z najefektywniejszych sposobów przygotowania uczniów do realnych zadań zawodowych.

Bibliografia

ABB. (2022). Zawód przyszłości ze wsparciem IKEA Industry i ABB. Rusza nowy kierunek technik-robotyk w Zespole Szkół Technicznych w Zbąszynku. https://new.abb.com/news/pl/detail/89717/zawod-przyszlosci-ze-wsparciem-ikea-industry-i-abb-rusza-nowy-kierunek-technik-robotyk-w-zespole-szkol-technicznych-w-zbaszynku

Forum Automatyki i Robotyki Polskiej [FAIRP]. (2024). Robotyzacja w Polsce w najnowszym raporcie Międzynarodowej Federacji Robotyki [IFR]. https://fairp.pl/aktualnosci/robotyzacja-w-polsce-w-najnowszym-raporcie-miedzynarodowej-federacji-robotyki-ifr/

elektrotechnikautomatyk.pl. (2025). Polska robotyzacja – dlaczego zostajemy w tyle i czy mamy szansę dogonić Europę? https://elektrotechnikautomatyk.pl/artykuly/polska-robotyzacja-dlaczego-zostajemy-w-tyle-i-czy-mamy-szanse-dogonic-europe

Menedżer Produkcji. (2024). Klasy patronackie, kształcenie dualne, podnoszenie kompetencji pracowników. https://www.menedzer-produkcji.pl/artykul/klasy-patronackie-ksztalcenie-dualne-podnoszenie-kompetencji-pracownikow

Ministerstwo Edukacji Narodowej. (2025). Technik robotyk — Informator o zawodzie. Portal Informacji o Zawodach. https://infozawodowe.men.gov.pl/zawody/technik-robotyk

new.abb.com. (2026). Robotyka dla edukacji. https://new.abb.com/products/robotics/pl/industries/robotyka-dla-edukacji

Opolska Izba Gospodarcza. (2021). Kształcenie dualne, wymóg czasów! https://oig.opole.pl/ksztalcenie-dualne-wymog-czasow/

zrobotyzowany.pl. (2026). Roboty przemysłowe: Raport World Robotics 2025 IFR. https://zrobotyzowany.pl/informacje/publikacje/5646/raport-world-robotics-2025-ifr